Chương 18: Nghiệm rõ ngọc lành, danh giáo sáng tỏ, cuối thành hảo cầu

Có từ rằng:

Đầy triều đã luận nước cùng lửa,
Nào phải chưa từng nói lễ thơ.
Muốn rõ luân thường cùng nghĩa lý,
Rốt cuộc còn nhờ thiên tử xét cho.
Thánh tâm vừa soi, lời gièm dứt,
Tiết nghĩa từ đây mới tỏ tường.
Đừng bảo đây là chuyện ngoài chính sử,
Trong lời dã truyện vẫn có ý Xuân Thu.

Năm bản tấu của Thiết Anh cha con, Thủy Cư Nhất cha con và Quá học sĩ cùng được đưa lên. Hoàng đế triệu các đại thần vào tiện điện hỏi nên xử thế nào.

Các đại thần thưa rằng Quá Kỳ Tổ từng cưỡng ép Băng Tâm, khiến Trung Ngọc xen vào rồi bị hại, những việc ấy đã có nhiều chứng cứ. Trung Ngọc cứu người là hiệp nghĩa, Băng Tâm báo ân cứu lại cũng là nghĩa. Điều duy nhất thiên hạ còn nghi chính là trong thời gian một nam một nữ cùng một nhà, họ có thực sự giữ lễ như lời địa phương báo hay không. Cựu tri huyện Bào Tử từng trực tiếp ở Lịch Thành lúc xảy ra việc, nên lời ông quan trọng hơn người kế nhiệm chỉ điều tra về sau.

Hoàng đế thấy phải, hạ chỉ gọi cựu tri huyện Lịch Thành tâu rõ.

Bào Tử lúc này đã được điều vào hàng giám sát, đang đi tuần ở Chân Định. Nhận chỉ, ông vui vì cuối cùng có cơ hội làm sáng chuyện mình từng tận mắt xử lý. Bản tấu của ông kể từ đầu: Quá Kỳ Tổ vì sắc muốn cưới Băng Tâm; khi Thủy Cư Nhất bị đày, hắn dùng Thủy Vận và quan thế gây sức ép; Băng Tâm nhiều lần dùng trí thoát. Sau đó Quá công tử giả việc công bắt nàng, Trung Ngọc tình cờ gặp trên đường, đưa cả vụ tới huyện nha.

Bào Tử thú nhận lúc đầu bản thân cũng chịu thế lực Quá gia ảnh hưởng, chỉ muốn dàn xếp. Quá Kỳ Tổ không hại được Băng Tâm nên quay sang hại Trung Ngọc tại Trường Thọ Viện, khiến chàng lâm bệnh nặng. Băng Tâm biết ơn cứu mạng, bí mật chuyển người về nhà chữa trị, cam chịu tiếng hiềm.

Chính vì sợ phong hóa bị tổn thương, Bào Tử khi ấy đã sai Đơn Hựu lén quan sát. Điều người sai dịch thấy không phải tư tình mà là hai người gặp nhau qua rèm, ngồi khác chiếu, nói chuyện đạo nghĩa và quyền biến, thân thiết không vượt lễ, xa cách không mất tình. Bào Tử tâu rằng mình từng định tìm lỗi, cuối cùng lại phải kính phục. Một người là quân tử, một người là thục nữ; nếu che sự thật chỉ vì sợ quyền quý thì mới thật có lỗi với phong hóa.

Hoàng đế xem bản tấu, thấy lời Vi Bội điều tra sau này và lời Bào Tử chứng kiến khi trước khớp nhau. Vua lại gọi Thiết Trung Ngọc lên điện.

Nhìn thấy chàng còn trẻ, dung mạo tuấn tú, hoàng đế nhớ hai việc: chính Trung Ngọc từng xông Dưỡng Nhàn Đường cứu nhà Hàn Nguyện và từng lấy thân bảo Hầu Hiếu. Vua khen chàng có đảm lược rồi hỏi:

“Việc ngươi dưỡng bệnh ở nhà Thủy Băng Tâm năm đêm mà không vượt lễ, có thật không?”

Trung Ngọc đáp:

“Có thật. Nhưng thần không cho đó là kỳ hạnh. Nam nữ đã biết lễ thì vốn phải như vậy.”

Hoàng đế lại hỏi vì sao trong bản tấu chàng nói hai lần hoa chúc vẫn chỉ có danh phận, tới nay vợ chồng còn ở riêng.

Trung Ngọc thưa: chính vì chuyện dưỡng bệnh từng bị nghi, nếu vừa làm lễ đã lập tức bỏ hết sự tự giữ thì đời sau không còn gì chứng minh việc trước vốn không có tư ý. Hai người nhận hôn vì không dám trái cha mẹ, nhưng muốn đợi triều đình và công luận phân rõ chuyện cũ, rồi mới hoàn toàn yên tâm thực hiện đời sống phu phụ.

Hoàng đế nghe xong gọi Băng Tâm vào.

Băng Tâm quỳ tâu. Vua hỏi nàng từng ba lần dùng trí tránh Quá Kỳ Tổ có đúng không. Nàng nói mình chỉ là cô gái yếu, cha lại ở biên địa, bị người dùng quyền bức quá gấp nên bất đắc dĩ tìm cách tự cứu, không dám nhận chữ “trêu đùa”.

Vua hỏi:

“Ngươi đã biết tránh họa, sao lúc Trung Ngọc bệnh lại không tránh hiềm mà đưa về nhà?”

Băng Tâm đáp:

“Muốn báo ơn cứu mạng, nên không dám vì một chút tiếng hiềm mà bỏ nghĩa.”

Vua lại hỏi:

“Ngày trước người xa lạ còn không sợ hiềm, hôm nay đã theo mệnh cha mẹ thành hôn lại ở phòng riêng, sao bây giờ hiềm nghi lớn đến thế?”

Băng Tâm thưa rằng hiềm nghi ngày trước chỉ nhất thời; người trong cuộc ngay thẳng thì sau này còn có thể giải. Nhưng nếu sau hôn lễ vội xóa dấu chứng về sự tự giữ, kẻ gièm sẽ bảo người “phu quân hôm nay” vốn đã là “tình nhân ngày trước”, lúc ấy dù moi tim cũng khó phân. Chính vì chờ ngày được xét minh, nàng mới giữ như vậy.

Hoàng đế rất vui, nói nếu lời hai người hoàn toàn đúng thì đây không chỉ là đôi vợ chồng hiền mà còn là một bằng chứng hiếm về việc giữ nghĩa trong hoàn cảnh khó phân. Để dẹp hẳn mọi lời đồn, vua giao Hoàng hậu dùng cách kiểm chứng kín đáo theo phép cung đình. Việc này được thực hiện riêng tư, không công khai chi tiết. Kết quả xác nhận lời Trung Ngọc và Băng Tâm về việc hai người vẫn giữ phòng riêng là đúng.

Tin báo trở lại tiện điện, hoàng đế nói:

“Hai người đã theo mệnh cha mẹ, hai lần làm lễ, mà vẫn tự giữ chỉ để bảo toàn danh tiết và làm sáng nghĩa cũ. Nếu trẫm nghe lời gièm mà làm tổn thương họ, chẳng phải chính triều đình làm hại phong hóa sao?”

Vua gọi Quá Long Đống lên trách: làm đại thần mà không dạy con an phận, để Quá Kỳ Tổ ba lần cưỡng bắt Băng Tâm; không thành lại mua chuộc, bôi nhọ người hiền. Quá học sĩ quỳ xin tội, nói mình không biết Thiết–Thủy thực sự giữ lễ đến thế.

Vua gọi Vạn Ngạc, trách một Ngự sử lẽ ra phải xét ẩn tìm thật, biểu dương phong hóa, lại chỉ nghe lời đường phố mà vu người hiệp nghĩa. Vạn Ngạc không còn lời biện.

Vi Bội cũng được gọi và khen. Hoàng đế nói một tri huyện mới mà dám giữ đúng sự thật, không sợ quyền quý, lại trình việc rõ ràng, đáng trọng dụng.

Sau đó các đại thần dự thảo thánh dụ. Nội dung đại ý:

Thủy Băng Tâm là nữ tử yếu mà ba lần chống cưỡng bức không biến sắc, đã hiếm; lại biết cứu người nguy để báo ân, dám ở giữa hiềm nghi mà lòng không thẹn, trí và định lực càng khó ai bằng. Điều đáng quý nhất là sau khi đã chính thức thành hôn vẫn giữ mình để chờ sự thật được tỏ.

Thiết Trung Ngọc cứu Hàn Nguyện khỏi hang hổ, nhận ra Hầu Hiếu trước lúc bị trị tội, nghĩa hiệp vốn do trời phú. Đối với Băng Tâm, lúc người xa lạ gặp nạn thì cứu như thân thích, lúc ở gần nhau lại kính như khách quý; nói chuyện có tình mà không vượt lễ; đã kết dây đỏ vẫn không cẩu thả. Một quân tử như thế phối với một thục nữ như thế, thật xứng chữ “hảo cầu”.

Triều đình thăng Thiết Trung Ngọc làm Học sĩ, phong Thủy Băng Tâm tước phu nhân, ban vàng, gấm và lễ phục; cho dùng nhạc và nghi trượng của triều đình đưa hai người về làm lễ hoa chúc lần nữa, công khai làm sáng thanh danh.

Thiết Anh và Thủy Cư Nhất vì dạy con giữ nghĩa, kết hôn đúng lễ, đều được gia ân một bậc. Vi Bội được ghi nhận là người dám nói thật, mãn nhiệm sẽ triệu dùng. Bào Tử được khen vì điều tra rõ và biết lưu tâm nhân tài.

Quá Long Đống vì dung túng con và hủy người hiền bị giáng ba cấp. Vạn Ngạc vì đàn hặc sai bị phạt bổng nửa năm. Quá Kỳ Tổ vì nhiều lần cưỡng ép và bày mưu bị giao địa phương nghiêm trị theo luật. Thành Kỳ là kẻ nhiều lần xúi bẩy, sau đó cũng bị Quá gia trút giận và xử phạt trong nhà. Thủy Vận trải qua một phen kinh sợ rồi sinh bệnh, từ đó tỉnh lại, không dám tiếp tục nảy ý chiếm lợi. Cừu thái giám thấy hoàng đế đã công khai phán quyết cũng không dám bày mưu thêm.

Băng Tâm từ chỗ Hoàng hậu trở ra, cùng Trung Ngọc và các đại thần tạ ơn. Trước điện, đèn vàng, nhạc ngự và nghi trượng đã bày rực rỡ. Hai người được đưa về trong tiếng khen khắp thành.

Về nhà, họ trước lạy trời đất, đặt hương án tạ thánh ân, rồi lạy cha mẹ. Lần hoa chúc này không còn là một danh phận dùng để chống lời ép cưới, cũng không còn phải giữ khoảng cách để chờ minh oan. Mọi điều từng bị gièm pha đã được xét rõ trước triều đình.

Trong tiệc riêng, Trung Ngọc cảm tạ Băng Tâm đã kiên trì giữ nguyên tắc tới cuối, khiến lời vu không có chỗ bám. Băng Tâm lại cảm tạ Trung Ngọc từ đầu đến cuối không vì gần gũi mà làm điều khiến nàng khó tự chứng. Sau đó hai người chính thức bắt đầu đời sống vợ chồng theo lễ, câu chuyện kết thúc viên mãn mà không cần kể thêm chuyện riêng tư.

Người sau có thơ khen:

Ba phen hoa chúc mới thành quy,
Phân rõ nhân luân chuyện thị phi.
Giữ vẹn lòng trinh nhờ tự tín,
Khép bền cửa ý mới nương y.
Nghĩa sâu đủ buộc tơ hồng đẹp,
Lễ chính xe đưa ánh ngọc huy.
Chẳng chỉ một thời phong hóa sáng,
Nghìn thu danh giáo vẫn quang huy.

Từ sau khi kết hôn, Thiết Trung Ngọc và Thủy Băng Tâm vừa có tài, vừa có sắc, lại cùng trọng nghĩa. Những chuyện phong nhã về sau còn nhiều, tương truyền đã được chép vào phần tiếp, ở đây không kể thêm.

Hảo Cầu Truyện đến đây kết thúc.