Chương 17: Xét ra ẩn tình, mới tỏ nhân tình và nghĩa hiệp chân chính

Có thơ rằng:

Đẹp xấu xưa nay thường ngó mặt,
Mấy ai từ tính xét hay hèn?
Ấm lạnh trong lòng thân khó hỏi,
Chua ngọt đầu lưỡi chẳng ai xem.
Tưởng chuyện dựng thành như giấc mộng,
Đừng đem nghi hoặc kết thành phen.
Xin người soi kỹ điều sâu kín,
Danh giáo phong lưu quả có truyền.

Sau khi kế ép cưới ở phủ Cừu thất bại, Quá học sĩ và Cừu thái giám quyết dùng chuyện dưỡng bệnh năm xưa. Quá học sĩ mua chuộc một Ngự sử tên Vạn Ngạc, bảo ông ta dâng sớ nói Thiết Trung Ngọc và Thủy Băng Tâm trước khi cưới đã là nam nữ trẻ tuổi cùng ở một nhà, sau lại kết hôn, rất có thể “trước tư sau cưới”, làm tổn thương danh giáo.

Vạn Ngạc nhận lời, dâng một bản sớ rất dài. Ông ta viện ngũ luân, cổ lễ, lời đồn trên đường, xin hoàng đế giao Lễ bộ tra lại việc Trung Ngọc dưỡng bệnh ở Thủy gia và nếu có mờ ám thì trị tội, phán ly để làm gương.

Các đại thần ban đầu cho rằng chuyện khuê phòng đã lâu, chỉ dựa lời đường phố khó làm chứng. Cừu thái giám lại vận động bên trong khiến bản sớ được đưa tận tay hoàng đế. Vua đọc, thấy quả có điều lạ: một nam tử vì sao từng dưỡng bệnh trong nhà một cô gái chưa chồng? Bèn phê: giao Lễ bộ tra rõ rồi tâu.

Tin tới Thiết gia. Thiết Anh kinh ngạc, hỏi con có cần lập tức dâng sớ biện bạch không. Trung Ngọc nói chưa cần. Vạn Ngạc đàn hặc chính là chuyện cũ ở Sơn Đông, muốn biện phải đợi kết quả điều tra; nếu quan địa phương tra đúng thì không cần cãi nhiều, nếu tra sai mới có chỗ đối chứng.

Lễ bộ gửi công văn về Sơn Đông. Quá học sĩ sợ địa phương không nghe mình, viết riêng một thư cho tri huyện Lịch Thành, còn bảo con chuẩn bị một trăm lượng vàng làm lễ, yêu cầu báo cáo theo hướng bất lợi cho Thiết–Thủy.

Nhưng lúc này tri huyện Lịch Thành đã đổi người. Người đương chức chính là Vi Bội — tú tài nghèo năm xưa được Trung Ngọc giúp cứu vị hôn thê Hàn Tương Huyền khỏi tay Đại Quái Hầu. Sau đó Vi Bội chăm học, đỗ đạt và được bổ quan.

Vi Bội nhận thư Quá học sĩ và vàng của Quá Kỳ Tổ, không hề nhận làm của riêng. Ông biết đây là cơ hội trả ơn bằng cách ngay thẳng nhất: không phải bẻ cong pháp luật giúp ân nhân, mà phải điều tra sự thật thật kỹ.

Vi Bội gọi người trong huyện, hỏi lại vụ Quá Kỳ Tổ giả công lệnh cướp Băng Tâm, vụ Trung Ngọc cứu nàng, vụ Trường Thọ Viện, việc nàng chuyển chàng về nhà chữa bệnh. Ông còn tìm Đơn Hựu, người từng được cựu tri huyện Bào Tử sai rình, và hòa thượng Độc Tu ở Trường Thọ Viện.

Từ lời khai, toàn bộ đầu đuôi hiện ra: Trung Ngọc bị hại chính vì cứu Băng Tâm; Băng Tâm đưa chàng về chỉ vì báo ân; trong năm đêm dưỡng bệnh, hai người phân chỗ, cách rèm, khác chiếu; chuyện nói đều là đạo nghĩa, kinh quyền, không có lời tư tình. Chính Đơn Hựu từng lén quan sát để tìm lỗi mà cuối cùng phải thừa nhận hai người “không dối trong phòng tối”.

Vi Bội viết báo cáo đầy đủ, không thêm không bớt, còn nêu rõ nguyên nhân mọi chuyện khởi từ việc Quá Kỳ Tổ cưỡng ép Băng Tâm.

Quá học sĩ đọc bản báo cáo thì giận dữ. Ông ta vốn muốn tri huyện vu cho Trung Ngọc, không ngờ Vi Bội lại biến lần điều tra thành một bản biểu dương tiết nghĩa, còn chỉ ra trách nhiệm Quá Kỳ Tổ. Quá học sĩ nhờ Vạn Ngạc dâng sớ lần nữa, tố Vi Bội là quan mới không biết việc cũ, nhận hối lộ của Thiết gia rồi báo cáo sai, xin bắt về kinh hỏi tội và lệnh tỉnh Sơn Đông điều tra lại.

Nhờ Cừu thái giám thúc bên trong, chỉ dụ bắt Vi Bội nhanh chóng xuống Sơn Đông.

Tuần phủ gọi Vi Bội, khuyên ông sửa báo cáo để tránh họa. Vi Bội đáp:

“Nếu giấu sự thật mà không bị tội thì tội ấy vẫn là tội thật. Nếu nói thật mà bị tội, ấy là tội không đáng, còn có thể biện. Hạ quan không dám vì yên thân nhất thời mà lừa cấp trên, tức lừa quân thượng.”

Ông giao ấn, tự lên đường về kinh. Đi cùng có Đơn Hựu, Độc Tu cùng những chứng cứ cần thiết, đặc biệt là thư tay của Quá học sĩ và số vàng Quá Kỳ Tổ đem hối lộ.

Tại Hình bộ, người ta hỏi vì sao Vi Bội một mực khen Thiết Trung Ngọc và Thủy Băng Tâm. Vi Bội đáp mình ban đầu cũng không biết; chính vì phụng lệnh điều tra nên mới hỏi tới cựu tri huyện Bào Tử, Đơn Hựu và người ở Trường Thọ Viện. Nếu nói mình nhận hối lộ, thì thư của Quá học sĩ cùng một trăm lượng vàng đang ở đây, xin dâng lên để hoàng đế xem ai mới là người mua chuộc.

Hình bộ vốn có người được Quá học sĩ gửi gắm, nay chứng cứ bày ra trước mặt thì không thể ép Vi Bội nhận tội. Cuối cùng Hình bộ cùng Lễ bộ phải tâu lại toàn bộ sự việc.

Hoàng đế đọc, nói chuyện Trung Ngọc dưỡng bệnh quả có nhiều uẩn khúc; biết ơn báo ơn vốn không đáng trách. Nghe rằng hai người trong hoàn cảnh dễ bị nghi mà vẫn giữ lễ, vua còn khen hiếm có. Nhưng Cừu thái giám lại nhắc: nếu thật trong sạch như thế, vì sao sau này họ lại thành vợ chồng? Và tại sao từ khi có chỉ điều tra, hai nhà không tự lên tiếng giải rõ?

Hoàng đế suy nghĩ, cuối cùng hạ chỉ cho những người trực tiếp liên quan tự thuật sự thật: Thiết Trung Ngọc và Thủy Băng Tâm phải tâu đầu đuôi dưỡng bệnh; Thiết Anh và Thủy Cư Nhất phải tâu lý do hai nhà về sau kết hôn; Quá học sĩ cũng phải khai rõ con mình từng cầu hôn Thủy gia hay không.

Năm bản tấu lần lượt được dâng.

Quá học sĩ cố nói mình chỉ từng nghe tiếng tài của Băng Tâm nên sai người cầu hôn ở biên địa, sau nghe “lời xấu” thì bỏ; phủ nhận con mình nhiều lần cưỡng ép.

Thiết Trung Ngọc kể mình gặp Băng Tâm giữa nạn, cứu người rồi bị hại; nàng đưa mình về chữa bệnh vì báo ân. Sau này hai nhà kết hôn hoàn toàn do mệnh cha và nhạc phụ, bản thân đã nhiều lần từ chối. Chàng còn nói hai lần làm lễ thành hôn đến nay mới có danh phận, đôi bên vẫn giữ phòng riêng vì muốn đợi chuyện cũ được xét sáng, không để ai nói rằng nghĩa cử ban đầu vốn chứa tư tâm.

Băng Tâm tâu từ lúc cha bị đày, Quá Kỳ Tổ nhiều lần cưỡng ép, cho tới việc Trung Ngọc tình cờ cứu nàng và nàng báo ân cứu lại. Nàng khẳng định lúc ấy nếu sợ lời hiềm mà bỏ mặc ân nhân thì là bất nghĩa; còn sau này chấp nhận hôn sự vì không thể trái chính mệnh cha mẹ, nhưng vẫn tự giữ để chờ ngày thanh danh được minh chứng.

Thiết Anh tâu rằng ông chọn Băng Tâm cho con vì biết nàng là thục nữ, còn Trung Ngọc dù kể chuyện dưỡng bệnh như một “hiềm nghi” thì trong mắt người hiểu lễ, việc cứu người và giữ mình lại chính là điều đáng kính.

Thủy Cư Nhất trình bày ba lần Quá Kỳ Tổ từng dùng thế bức con gái, việc Quá học sĩ tới biên địa cầu hôn rồi vì bị từ chối mà sinh hận, sau đó lại thúc vụ Hầu Hiếu để trị ông. Ông nói mình gả con cho Trung Ngọc không vì trả ơn riêng mà vì nhận thấy chàng là người xứng đáng.

Năm bản tấu cùng tới ngự tiền. Tất cả mâu thuẫn, lời đồn và sự thật giờ đã đặt trước hoàng đế.