Chương 1: Bàn chuyện tính tình theo lẽ luân thường, vâng lời mẹ đi tìm duyên phối ngẫu

Có thơ rằng:

Háo sắc vốn cùng tính với tình,
Lòng người vì dục khó yên bình.
Gặp người thanh tú tâm chưa định,
Chưa có nơi an, ý vẫn chênh.

Chuyện kể rằng, thuở trước ở huyện Song Lưu, phủ Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên, có một gia đình quan lại mang họ Song. Chủ mẫu là Văn phu nhân. Khi mang thai, bà từng mộng thấy Thái Bạch nhập vào lòng, bởi vậy khi sinh con trai liền đặt tên là Song Tinh, tự Bất Dạ.

Cha Song Tinh là Song Giai Văn, từng làm đến chức Lễ bộ Thị lang. Tiếc rằng khi Song Tinh mới ba tuổi, phụ thân đã qua đời. Dưới chàng còn một em trai tên Song Thần, nhỏ hơn hai tuổi. Từ đó hai anh em đều do một tay Văn phu nhân nuôi nấng, dạy bảo nên người.

Gia thế sau khi Song Giai Văn mất tuy không còn huy hoàng như trước, nhưng Song Tinh lại trời sinh thông tuệ. Chàng học một biết mười, dung mạo tuấn tú hơn người. Tuổi còn trẻ mà kinh sử thi văn đã thông hiểu rộng rãi. Đến năm mười lăm tuổi, chàng chỉ định vào trường thử sức, nào ngờ lại đỗ vào hàng sinh viên.

Ngày báo tin nhập học, Song Tinh cài hoa khoác lụa, cưỡi ngựa đi giữa phố. Người trong thành thấy chàng mặt trắng như tuyết, môi đỏ, dáng vẻ thanh nhã, ai nấy đều khen là một thiếu niên phong lưu hiếm có.

Tin ấy truyền đi, những nhà có con gái lập tức để mắt. Người nhờ bạn bè đánh tiếng, kẻ kín đáo tìm bà mối, chỉ mong Song gia chịu nhận con gái mình.

Nhưng Song Tinh từ nhỏ đã có chủ kiến. Hễ nghe nhắc tới chuyện hôn nhân, chàng chỉ lắc đầu. Trước kia Văn phu nhân còn nghĩ con trẻ chưa biết chuyện, nay thấy chàng đã trưởng thành mà vẫn từ chối tất cả, bà mới gọi tới hỏi:

“Việc thành gia lập thất là đại sự của đời người. Con nay đã lớn, lại đã vào học, chính là lúc nên định hôn sự. Vì sao bất kể nhà nào tới hỏi, tốt xấu thế nào con cũng chẳng chịu?”

Song Tinh đáp:

“Hôn nhân liên quan đến việc nối dõi, con sao dám bảo không cần? Chỉ là tuổi con vẫn còn trẻ, chưa vội mà thôi.”

Văn phu nhân nói:

“Chưa cưới ngay cũng được. Nhưng nếu gặp gia đình môn đăng hộ đối, trước hết định thân, ta cũng bớt một mối lo.”

Song Tinh lại nói:

“Gia thế có lúc thịnh, lúc suy, vốn chẳng trường tồn. Con cho rằng quan trọng nhất vẫn là người có xứng đôi hay không.”

Mẹ chàng bật cười:

“Con gái người ta ở sâu trong khuê phòng, có người đẹp mà ít tài, có người có tài mà dung mạo bình thường. Không được gặp thì con làm sao biết ai xứng, ai không? Hơn nữa hôn nhân vốn do trời định. Người xưa nói có sợi chỉ đỏ buộc chân, đâu phải sức người muốn sao cũng được.”

Song Tinh suy nghĩ rồi thưa:

“Thiên ý mịt mờ, con người không thể nhìn thấy. Nhưng người trước mắt đẹp hay xấu, tính tình tốt hay không, tài năng cao thấp thế nào, đều là chuyện có thật. Nếu chỉ nói mọi việc do trời mà mình chẳng lựa chọn gì, con cho rằng cũng chưa hẳn đúng. Có lẽ chính việc con tự lựa chọn cũng nằm trong thiên ý.”

Văn phu nhân biết không thể dùng vài câu ép con, đành tạm để đó.

Một người bạn của Song Tinh là Bàng Tương nghe chuyện cũng từng khuyên:

“Huynh chọn vợ như vậy, rốt cuộc muốn người thế nào?”

Song Tinh đáp:

“Không cần nhà quá giàu, cũng chẳng cần quyền thế. Chỉ mong nàng có đức để cùng ta giữ gia đình, có tài để hiểu điều ta nghĩ, dung mạo lại khiến ta thật lòng yêu mến. Khi giàu sang có thể cùng hưởng, khi nghèo khó cũng không đổi lòng. Có như vậy mới đáng gọi là người cùng mình đi hết đời.”

Bàng Tương bật cười:

“Huynh gom hết cái hay trong thiên hạ vào một người, tìm ở đâu ra?”

Song Tinh nói:

“Nếu không gặp được người khiến lòng ta thật sự rung động, ta thà không miễn cưỡng.”

Lời ấy chẳng bao lâu truyền tới tai Văn phu nhân.

Bà vừa buồn cười vừa lo, nhưng nghĩ kỹ lại, thấy con không phải ham mê sắc đẹp tầm thường mà thật sự muốn tìm người tri kỷ, nên cũng không vội ép nữa.

Về sau có bà mối khoe cô gái nhà nọ đẹp tuyệt trần, Văn phu nhân bèn nghĩ cách để Song Tinh nhìn thấy. Quả nhiên có người dung mạo rất khá, nhưng hỏi đến thơ văn thì nhạt nhẽo; có người học được vài chữ nhưng lời nói cử chỉ chẳng hợp tâm ý chàng.

Xem qua mấy lần, Song Tinh đều trở về thưa:

“Không phải người ấy.”

Văn phu nhân hỏi:

“Con muốn tìm đến bao giờ?”

Song Tinh cười:

“Nếu duyên thật sự tồn tại, đi tìm rồi tất sẽ gặp. Con muốn nhân lúc tuổi trẻ ra ngoài du học, xem phong cảnh các nơi, thăm bằng hữu của phụ thân, cũng tiện mở rộng kiến văn. Nếu có thể gặp người hợp ý, chẳng phải một chuyến được hai việc sao?”

Văn phu nhân vốn không nỡ để con đi xa, nhưng cũng hiểu giữ chàng ở nhà thì hôn sự mãi chẳng xong. Sau nhiều lần cân nhắc, bà cuối cùng đồng ý.

Trước ngày lên đường, bà lấy ra một quyển sổ cũ của Song Giai Văn, trong đó ghi tên những người đồng môn, đồng niên và bạn bè thuở trước.

Bà nói:

“Cha con làm quan nhiều năm, bằng hữu khắp nơi. Con đi ngang nơi nào thì cứ theo danh sách này tới thăm. Có một vị năm xưa thân với cha con như anh em. Khi con còn nhỏ, người ấy từng nhận con làm nghĩa tử, lại từng nói nếu sau này có con gái sẽ kết thân với nhà ta. Chỉ tiếc nhiều năm không qua lại, chẳng biết nay ra sao.”

Song Tinh nghe vậy cũng không để tâm lắm, chỉ cất danh sách vào hành lý.

Chàng mang theo hai gia nhân thân tín là Thanh Vân và Dã Hạc, từ biệt mẹ cùng em trai, rời Tứ Xuyên.

Một đường xuống Đông Nam, khi qua Quảng Đông, lúc sang Phúc Kiến rồi tới Chiết Giang. Nơi nào có danh thắng thì dừng lại du lãm, nơi nào có bạn cũ của phụ thân thì mang danh thiếp tới thăm.

Nhưng nhân tình ấm lạnh khiến chàng hiểu thêm không ít chuyện. Người thật sự nhớ tình cũ chỉ có vài người; có nhà mời được chén trà bữa cơm đã là hậu tình, lại có người nghe con trai cố nhân nghèo thế lực liền viện cớ không gặp.

Song Tinh chẳng lấy đó làm giận. Chàng vốn đi để mở mắt nhìn đời, càng thấy như vậy càng coi nhẹ chuyện môn hộ giàu sang.

Ngày nọ, chàng đến vùng Sơn Âm, Hội Kê của Chiết Giang.

Núi xanh vòng quanh, sông nước thanh tú, cảnh sắc khác hẳn quê nhà. Song Tinh đứng trước cảnh ấy, trong lòng bỗng khoan khoái.

Chàng đâu biết chuyến đi tưởng chỉ để tìm một người khiến mình động tình, từ đây lại dẫn chàng tới đúng nơi một mối duyên đã được gieo từ thuở ấu thơ đang chờ mở ra.